Bilgi Çağında Medya Okuryazarı Olmak

İletişimin Kitleselleşmesi

İletişim; çeşitli yöntem ve biçimlerle kişiler arasında karşılıklı duygu, düşünce, bilgi, haber aktarımıdır. Yöntem ve biçimler zaman içinde köklü değişiklikler göstermiştir. Yazı bulunmadan önceki çağlarda seslerle, jest, mimik ve birtakım el kol hareketleriyle, duvara çizilen resimlerle ve benzeri şekillerde kurulan iletişim; zamanla mektuptan radyoya, telefondan telgrafa, fakstan e-postaya birçok farklı araç vesilesiyle kurulmuştur. Zaman içinde karşılıklı iki insan arasındaki iletişim biçim değiştirmiş, kitlesel bir boyut kazanmış; kitle iletişim araçları hayatımızda yer etmeye başlamıştır.

Teknolojinin gelişimi, bununla birlikte internet ağının gelişimi ve yaygınlaşması, dijitalleşme sürecinin hızlanmasıyla ilerleyen süreçte iletişim, değişim ve dönüşüm geçirmiş; yeni iletişim yöntemleri, yeni araçlar hayatımıza girmiştir.

Kitle iletişim araçları çoğu zaman gücü elinde tutan zümreler tarafından propaganda amacıyla kullanılmış; bilgi manipüle edilmiştir. İdeolojik, ticari, siyasi, dini, ekonomik birçok sebeple kitle iletişim araçları “dezenformasyon deposu”na dönüşmüştür. Bu doğrultuda toplumların henüz radyo, televizyon, gazete, dergi gibi kitle iletişim araçlarını kullanma konusunda belli bir bilinç ve farkındalık seviyesine erişemediğini söyleyebiliriz. Çevrim içi ortamlarda kullanılan dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla beraber iletişim araçlarının sağlıklı kullanımı konusunda birçok sorunla karşılaştığımızı ve bu sorunların hayatın genelini etkileyecek sonuçlara sebep olacağını unutmamak gerekir.

İş hayatımızı, sosyal hayatımızı, okul hayatımızı şöyle bir gözden geçirdiğimizde kesin şekilde kabul edeceğiniz bir gerçekle yüzleşiyoruz: Bilgisayarların, akıllı telefonların, tabletlerin, akıllı televizyonların, çevrim içi platformların hüküm sürdüğü bir dünyada yaşıyoruz. Günlük yaşam pratiklerimizin temelini dijital araçlar ve dijital ortamlar oluşturmaktadır. Dolayısıyla iletişim kavramını geleneksel tanımının yanı sıra dijital tabanlı araç ve uygulamalarla da değerlendirmek gerekliliği doğmuştur.

Medya Okuryazarlığı

Medya okuryazarlığı; medya iletilerine erişebilme, bunları çözümleyip anlamlandırabilme, değerlendirebilme, gerektiğinde iletebilme becerilerinin bütünü olarak tanımlanır.

İletişim teorileri çerçevesinde pratikte hayatımızı değiştiren ve hatta gerçekten öte yeni gerçekler yaratan, gerçek olmayanı ise gerçekmiş gibi yansıtan güçlerden biri olan medyanın, doğru algılanabilmesi için medya okuryazarı olmak tercihten öte mecburiyettir.

Medya okuryazarlığı demokratik toplumlarda katılım çoğunluğunun sağlanmasına katkı sunduğu kadar; eleştirel ve sorgulayıcı vatandaş olmanın gereklerinden birini oluşturur.

Medya okuryazarının sahip olduğu beceriler şu şekilde sıralanabilir:

  • Medya okuryazarı, medya iletilerinin hangi biçim ve yöntemlerle anlam oluşturduğunu kavrayabilir.
  • Medya okuryazarı, medya içerikleri vasıtasıyla oluşturulmak istenen algıyı önceden sezinleyebilir.
  • Medya okuryazarı, taraflı ve yanlış iletiler ile tarafsız ve doğru iletiler arasındaki ayrımı yapabilir.
  • Medya okuryazarı; cinsiyetçi, düşmanlık ve nefret uyandıracak söylemlerin farkına varabilir.
  • Medya okuryazarı kendi iletilerini oluşturabilir.
Dijital Medya Okuryazarlığı

Dijital araçların ve yeni medya teknolojilerinin hayatın her alanını şekillendirmeye başladığı günümüz bilgi çağındaysa “görsel okuryazarlık” “bilgisayar okuryazarlığı” “reklam okuryazarlığı” “dijital medya okuryazarlığı” gibi medya okuryazarlığı birçok farklı alt başlıkta incelenmeye başlanmıştır.

Dijital medya araçları hakkında farkındalık sahibi olmak, dijital medyayı anlamak, yetkin ve etkin biçimde kullanmak, dijital medyanın imkanlarından sağlıklı biçimde yararlanmak “dijital medya okuryazarlığının” temel nitelikleridir. Dijitalleşme ile birlikte bilgiye erişme ve erişilen bilgiyi işleme becerileri de değişmeye başlamıştır.

Uluslararası Eğitim Teknolojileri Topluluğu (ISTE)’nun “dijital okuryazarlık” hakkında belirlediği kriterler şu şekilde sıralanabilir.

  1. Yaratıcılık ve yenilik
  2. İletişim ve iş birliği
  3. Araştırma ve bilgi akıcılığı
  4. Eleştirel düşünme
  5. Problem çözme ve karar verme
  6. Dijital vatandaşlık ve teknoloji operasyonları
 

Dijital okuryazar olarak dijital medya araçlarını kullanmak, medyanın sunduğu olumsuzlukları en aza indirir. Bu doğrultuda dijital medya ortamları, bilgi kirliliğinin çok yoğun olduğu bir alan olması sebebiyle, “doğru bilgiye nasıl erişileceği bilgisi” dijital okuryazarlığının temel taşlarından birini oluşturur. Dijital medya araçlarının bilinçsiz ve sorumsuzca kullanımı; bağımlılık, duyarsızlık, yalnızlaşma, bencilleşme, sinirlilik, haz düşkünlüğü gibi ruhsal etkilerin yanı sıra tembellik, yorgunluk, uykusuzluk, iştahsızlık gibi fiziksel zararlara yol açmaktadır. Dolayısıyla dijital medya araçlarının gelişimiyle birlikte dijital medya okuryazarlığı eğitimi de hem çocuklar hem yetişkinler için oldukça önem arz eden bir konudur.

Kaynakça
  1. Yeni Medya Okuryazarlığının Önemi Üzerine Bir Değerlendirme, Dr. Öğr. Üyesi Mustafa İNCE (Mart, 2019)
  2. Dijital Medya Okuryazarlığı Nedir? Neden Gereklidir?, Alper Aydın İRVAN (Haziran, 2017)
  3. https://iisbf.gelisim.edu.tr/bolum/yeni-medya-ve-iletisim-297/haber/Dijital-Medya-Nedir
  4. https://www.medyaokuryazarligi.gov.tr/haber_goster.php?Guid=2D81C388-C8B0-42BB-8E10-82A786472480
  5. https://www.siberay.com/dijital-okuryazarlik
  6. https://www.medyaokuryazarligi.gov.tr/haber_goster.php?Guid=C332DCF0-ABE0-4E3C-AA33-8DBF309056A9
  7. Türkiye’de Medya Okuryazarlığı, Arş.Gör. Adnan ALTUN
  8. Emrah Ayaşlıoğlu, Dijital Medya Okuryazarlığı- Yeni Medyayı Anlamak
  9. Medya Okuryazarlığı: Neden Gerekli?, Prof. Dr. Gülden TRESKE (Eylül, 2006)